Jaką rolę pełni układ proprioceptywny?
Układ proprioceptywny jest prawie tak duży jak układ dotykowyi należy do najwcześniej rozwijających się zmysłów. Uaktywnia się on już w życiu płodowym. Rozwijające się dziecko obracając się, przeciskając się przez kanał rodny i doświadczając skurczów macicy matki podczas porodu, doznaje wrażeń przedsionkowo – prioproceptywnych, tak ważnych w dalszym życiu.
Propriocepcja to nieświadoma zdolność do określania pozycji ciała. Informuje nas o położeniu różnych części naszego ciała, ich ułożeniu względem siebie oraz innych ludzi i przedmiotów, co pozawala na zaplanowanie i wykonanie bardziej złożonych zadań ruchowych. Podpowiada, z jaką siłą powinny działać mięśnie i umożliwia nam stopniowanie ruchów. Receptory układu proprioceptywnego są rozlokowane w mięśniach, ścięgnach (miejsca, gdzie mięśnie przymocowane są do kości), więzadłach i torebkach stawowych (osłona każdego stawu) oraz w tkance łącznej. W skórze znajdują się mechanoreceptory, które reagują na rozciąganie i naciąganie. Receptory układu proprioceptywnego odbierają ruch i grawitację, właściwie nie można rozdzielić układu przedsionkowego od układu proprioceptywnego, ponieważ wiele funkcji się pokrywa. Systemy te współpracując ze sobą pozwalają na utrzymanie równowagi, prawidłowe ruchy gałek ocznych, generowanie właściwego napięcia mięśniowego, koordynację płynność ruchów oraz budowanie prawidłowego schematu ciała.Sprawne funkcjonowanie układu proprioceptywnego pozwala na określenie pozycji kończyn, poruszanie się, wykonywanie różnych czynności bez kontroli wzrokowej.
Niektóre rodzaje wrażeń proprioceptywnych, mogą pomóc mózgowi w regulacji stanu pobudzenia. Wrażenia proprioceptywne uzyskujemy poprzez czynności polegające na rozciąganiu mięśni i ich intensywnej pracy. Takie działania obejmują zabawę w zapasy, przeciąganie liny, uderzanie worków treningowych, ciągnięcie ciężkich wózków czy jedzenie chrupkich produktów. Wrażenia proprioceptywne rzadko doprowadzają do przeciążenia układu nerwowego, a niektóre odczucia mogą mieć skutek zarówno uspakajający, jak i pobudzający, w zależności od funkcjonowania układu nerwowego – kiedy długo siedzimy przy biurku i zaczynamy zasypiać, możemy przeciągnąć się dla lepszego pobudzenia. Innym razem pracujemy przy biurku i jesteśmy niespokojni, ponieważ obawiamy się czy uda się oddać pracę w terminie – wtedy wstanie od biurka i przeciągnięcie się pomaga zrelaksować się nam i zmniejszyć niepokój. Bodźce proprioceptywne mogą też pomóc w ograniczeniu nadwrażliwych reakcji na inne odczucia – np., siedząc na fotelu dentystycznym ściskamy poręcz fotela, gdy igła ze znieczuleniem wbija się w nasze dziąsła…
Podsumowując - propriocepcja wpływa na:
- świadomość ciała i kształtowanie schematu ciała – dziecko ze słabą propriocepcją może być nieświadome pozycji swojego ciała i jego części,
- kontrolę i planowanie ruchu, bo dostarcza niezbędnych informacji do skoordynowania ruchów w aktywnościach z zakresu dużej i małej motoryki,
- umiejętność stopniowania ruchu, czyli dozowania siły, z jaką należy wykonać ruch (inaczej traktujemy piórko, inaczej ciężką walizkę)
- stabilizację posturalną, czyli nieświadome poczucie ustawienia ciała dające stabilizację w wybranej pozycji,
- napięcie mięśniowe (wspólnie z układem przedsionkowym),
- poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego (świadomość ciała w przestrzeni w odniesieniu do innych obiektów, pewność swojegociała, odpowiednie „czucie” go),
- zapewnia płynność i kontrolę ruchów
Źródło:
M. Wiśniewska, Profil Sensoryczny Dziecka (PSD) – model diagnozy profilu sensorycznego dzieci z zaburzeniami rozwoju, Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagoicznych, Gdańsk 2018 r.
I. Palicka, Integracja Sensoryczna. Podręcznik akademicki., Wyższa Szkoła Edukacja w Sporcie, Warszawa 2019 r.
E. Yack , P. Aquilla, S. Sutton, Tworzenie więzi poprzez integrację sensoryczną, Harmonia Uniwersalis, 2013 r.
Opracowały terapeutki integracji sensorycznej:
Elżbieta Krzewska
Marzena Białkowska
facebook
twitter
google+